Frsluflokkur: Vsindi og fri

Er regntminn hafinn?

Veurfari sustu daga er fari a vera nokku lkt v sem a var fyrir ri. Fyrirsjanleg vta suvestan lands nstu dagana. Vtut haustsins er bin a stimpla sig inn sem nokku rvisst fyrirbri, sem og urrkarnir vormnuum. Getum vi kannski fari a tala um regntma og urrkatma hr Frni  vibt vi hefbundnar rstir?

Nokkur skemmtileg or

g hef veri a hugleia msa skemmtilega frndsemi ora. g hef gaman af va bera saman or r ensku og slensku sem hljma nstum v eins en hafa kannski ara merkingu. Hr eru nokkur. slenska ori kemur fyrst en san a enska:

Ba - bath; hljmar alveg eins og merkir a sama.
Flr - floor; hljmar eins en merkir ekki alveg a sama.
Rann - run; hljmar eins en hefur ltilshttar breytta merkingu.
Fla - feeling; Fla merkingunni a fara flu. Breytt or en bi orin tlka tilfinningar.

Svo er a slenska ori kapall merkingunni hestur ea hryssa frekar. Mr var sagt dag a spnsku ea katalnsku ddi ori cabal ea caval hestur. Cavalero eacavalier er maur hesti oftar merkingunni riddari. Kapall og caval hljmar mjg svipa.

California ir heitur ofn. Cal er sama hlj og kalorur ea orka. Fornia er ofn.
Florida er blma-eitthva og Texas ir k. Sel etta ekki drara en mrvar sagt. Leirtti mig ef g fer me rangt ml.


Heklugosi 17. gst 1980

Dagurinn 17. gst 1980 var srstakur v ann dag hfum vi nokkrir vinir kvei a ganga Heklu. Vi tluum ekki a fara ef veur yri hagsttt ogv ttieinn okkar a hringja hina og setja gnguna ea af eftir astum. Dagurinn rann upp bjartur og fagur og g hlakkai miki til a f smtali ga v mig hafi langa til a ganga Heklu mrg r. g hafi tt heima alla vi Galtastum Gaulverjabjarhreppi (n Flahreppi) og Hekla v sjnmli alla daga egar skyggni var hagsttt. En mntur uru a klukkustundum og fyrr en vari var komi hdegi. g skildi ekkert vini mnum a sl fjallgnguna af essu ga veri. En sar kom ljs a hann hafi sofi yfir sig. Vi pabbi kvum v a fara stainn hestamannamt sem var ennan dag Hellu og lgum af sta. egar vi vorum komnir framhj Skgsnesi stoppai hann og sagi a Hekla vri farin a gjsa. Og viti menn gosmkkurinn steig htt loft og greinilegt a etta var strt og miki gos. Vi keyrum upp a Heklu og skouum gosi fr veginum. mar Ragnarsson kom ltilli flugvl, lenti veginum og tk svo loft aftur. etta var minnisstur dagur. Pabbi orti lji Hekla tilefni hans.

a var ekki fyrr en sar sem g fr a hugsa me meira akklti til svefnglei vinar mns og er ekki viss um a g vri til frsagnar ef hann hefi ekki sofi yfir sig. Allar gtur san hef g lti mr ngja a dst a Heklu r fjarlg og hef aldreisan rgert gngutr upp hana og tla aldrei a fara anga.

essi saga rifjaist upp fyrir mr enn einu sinni um daginn egar Magns Tumi jarfringursagia gjsi Hekla sumardegi eins og ri 1980 geti tugir manna veri gngu fjallinu. Hann sagi a feramenn hafi veri fjallinu egar a gos hfst og eir hafi tt ftum fjr a launa. Alls ekki s vst a flk fjallinu finni r hreyfingar sem eru undanfari goss. Hekla s frg fyrir hva eldgosin byrja snggt.Lklega er essi drottning slenskra eldfjalla best og fallegust fjarlg.


Hrafnarnir komnir aftur

N hef g fregnaa hrafnar hafi sst hr Selfossi. a var fstudagsmorguninn sasta 25. jl sem tveir hrafnar sust leika sr uppstreyminu yfir nja sjkrahsinu Selfossi. etta eru fyrstu hrafnafrttir sem g f nokkurn tma en eins og bloggvinum mnumer kunnugtum virtust eirhafa horfiaf svinueftir jarskjlftana.

Hvar eru hrafnarnir Selfossi?

Mr var nlega bent af manni* semhefur gaman af a fylgjast me hrfnuma hann hefi ekki s neina hrafna Selfossi eftir jarskjlftana. Eru einhverjir Selfyssingar sem lesa essar lnur sem hafa s hrafna Selfossi eftir 29. ma sastliinn? Eins og menn vita hefur hinga til veri talsvert af hrfnum Selfossi. eir halda trlega til fjallinu og fljga niur byggina leita ti. Oft eru eir sveimi yfir hum hsum svinu svo sem Selfosskirkju, hsi Fjlbrautasklans og Htelinu en nna er eins og himininn hafi gleypt .

--

* Hann heitir Brynjlfur Gumundsson og var ur bndi Galtastum Gaulverjabjarhreppi (n Flahreppi).


A upplifa sterkan jarskjlfta

g lsti essari bloggfrslu hrhvernig tilfinningu g fkk fyrir jarskjlftanum 28. ma sl. ar minntist g titring og veltu. Fyrsta tilfinningin er eins og ef jarvegsjppus sni vi og maur standi jppupltunni. Vi annig astur finnst mikill titringur, enjafnframt er vgari tilfinning fyrir bylgjuhreyfingu jrinni. mean titringurinn rur yfir er eins og gegnum jrina fari me miklum hraa lg bylgja sem orsakar yfirborshreyfingu lkt og arar bylgjur. aan kemur s tilfinning a maur s ekki staddur hsi heldur skipi.

Vi essar kringumstur erlklega ruggast a gera minnst anna en a standa kyrr og a reyna a vara sig fallandi hlutum. A reyna a komast t r hsi getur a lkindum haft msa httu fr me sr vegna fts og agots. etta verur flk a meta sjlft m.t.t. astna v auvita er hugsanlegt a hs hrynji lkur v su ekki miklar a.m.k. ekki hr slandi.En dminum sklahsin sem hrundu jarskjlftunum Kna sna v miur a allt getur gerst.


Jarskjlftinn undir Inglfsfjalli 29. ma 2008

egar jarskjlftinn rei yfir var g a labba t r FSu a fara heim kaffi og var staddur vi tidyrnar kennaramegin. byrjai hsi a titra me miklum hamagangi og hvaa. g bei mean etta rei yfir og reyndi a hafa vara gegn fallandi hlutum sem voru engir. etta er riji jarskjlftinn sem g upplifi essari byggingu og alltaf finnst mr eins og hsi s eins og skip sj. etta skipti var eins og hsi ruggai til hlianna. a er miki jrnabundi og ruggai heilu lagi eins og skip sem fkk sig hliarldu. Fyrir utan dyrnar voru mlarar a strfum sem flttu sr niur r stigum snum. Vi litum til Inglfsfjalls og s g sjn sem mig langar ekki a sj aftur. Allt fjalli var aki skrium fr toppi og niurr og a mtti greina mikinn fjlda hnullunga og bjarga hrafer niur. Af essu steig mikill reykur upp og drunur. Myndirnar sem voru sndar sjnvarpinu sndu aeins reykinn sem l loftinu eftir a skpin gengu yfir. a hefi veri mjg spennandi a vera staddur uppi Inglfsfjalli essar mntur og g vona sannarlega a enginn hafi veri ar.

ri 2000 uru skjlftarnir miklu meiri fjarlg hr fyrir austan og hggi af eim var ekki eins miki og hggi af essum. undan eim skjlfta heyri g hvin en undan essum heyri g ekkert, lklega af v hversu nlgt hann var.


Um rnefni „Almannagj“ og kenningar um stasetningu almennings Alingi hinu forna

Sumrin 1984-1986 var g sumarstarfsmaur jgarinum ingvllum og vann ar mis strf svo sem a tna rusl Almannagj og ngrenni. fr g a velta fyrir mr kenningum sem hinga til hafa veri viteknar um a lgsgumaurinn Alingi hinu forna hafi stai Lgbergi og tala til mannfjlda sem a hafastai niri hlinni austan megin vi gjna, dreifur um ar fyrir nean og allt niur a xar. Balarnir ar stu hrra mildum v land seig ingvllumeins og kunnugt er jarskjlftunum miklu undir lok 18. aldar. essar kenningar rifjuust upp fyrrakvld egar g s Sigur Lndal sjnvarpinu reifa etta vi danska kngaflkiog ar minntist hann lka kenningu sna a lgsgumaurinn hafi sni baki flki hlinniogtala ttina a gjrveggnum til a nta hljmburinn hinum ha vestari bakka gjrinnar.

N er a svo a s semleggur lei sna umAlmannagj ogLgberg og grenndina ar fyrir nean, ogfer arna um alls konar veri veitir v auveldlega athygli a a sem sagt er gjnni berst srlega vel eftir henni endilangri nemaveurhlj s eim mun meira. En reyndar er a svo a ef hvasst er arna er besti og skjlslasti staurinn bi fyrir rigningu og roki niri gjnni, .e. niri Almannagj. etta geta menn sem best prfa sjlfir v umfer gangandi vegfarenda er umtalsver ogtal flksinsheyrist best niri gjnni sjlfri og berst vel. Vi gar astur gerist a jafnvel a a sem sagt er stundarhtt nirundir Haki heyrist alla lei a beygjunni sem verur gjnni skmmu ur en komi er a xar og a n ess a menn tli a reyna miki rddina.

essar voru hugleiingar mnar egar g dundai vi ruslatnsluna og framhaldi af v fr g a velta fyrir mr rnefninu 'Almannagj' og hva a segi. g velti v fyrir mr spurningunni:Hver er Almannagj ef ekki almenningur? En eins og kunnugt er er tali a talsverur fjldi flks hafi veri inginu a hla lgin og dmana eins og sj m hr:

Alingi slendinga er senn elsta stofnun jarinnar og s sta. a er tali stofna ingvllum ri 930, og markar s atburur upphaf jrkis slandi. upphafi var Alingi allsherjaring ar sem stu hfingjar komu saman til lggjafarstarfa og til a kvea upp dma. Auk ess var llum frjlsum mnnum og sekum heimilt a koma ingi, og anga sttu auk goa bndur, mlsailar, kaupmenn, inaarmenn, sagnaulir og feralangar. Oft hefur v veri fjlmennt Alingi.eir sem sttu Alingi dvldust bum ingvllum um ingtmann. Innan inghelgiskyldu allir njta gria og frelsis til a hla a sem fram fr.Mist inghaldsins var Lgberg. ar tti lgsgumaurinn fast sti, en hann var sti maur ingsins. Hlutverk hans var meal annars a fara upphtt me gildandi lg slendinga, rijung eirra r hvert. Lgin um inghaldi, ingskpin, fr hann me fyrir ingheim rlega.[Leturbr. RGB] [1]

Vegna essara hugleiinga minna vi ruslatnsluna forumhef g alltaffundi tilefa egar g hef heyrt hinar viteknu kenningar um a almenningur hafi stai niri hlinni og blunumvi xar og hef me sjlfum mr ekki tra eim. g leyfi mr vert mtia halda fram a flki - almenningurhafi miklu fremur stai niri Almannagj eins og nafni bendir til v ar er bi skjlslast og hljbrast og a Lgberg hafiveri gjrbarminum, kannski skammt fr eim sta ar sem tali er nna a a s en mr finnst lklegt a a hafi veri heldur ofar og nnast brninni v ef maur stendur austari og lgri brninni ntur hann gs hljmburar til jafns vi sem eru niri gjnni en v fjr sem maur fer fr brninni og niur hlina dregur r hljmburinum.Vera m lkaa flk hafi veri dreift ti um allt eins og gengur og gerist ar sem mannfjldi kemur saman, kannski slangur af flki hlinni og jafnvel niri vi xar en fleiri niri Almannagj sjlfri, og egar veri versnai er lklegt a flestir hafi safnast upp gjna til a hla lgsgumanninn mean enn var frt a inga vegna veurs.

[1] Sj: http://www.althingi.is/pdf/isl.pdf


Hrina smskjlfta skammt austan vi Selfoss

dag hfst hrina smskjlfta skammt austan vi Selfoss, nnar tilteki mts vi Laugardli um 1-2 km. austan vi ttbli Selfossi. Hrinan hfstlaust eftirkl. 10 morgun og hefur stai yfir allan dag. Strstu skjlftarnir hafa veri 1,7 og 1,6 yfirfrnum kvara Veurstofunnar sj hr:

http://www.vedur.is/skjalftar-og-eldgos/jardskjalftar/#view=table

jarskjlftasjnni sst a skjlftarnir mynda nokku regluleg mynstur grfa NA-SV stefnu.

Heimild: Jarskjlftavefur Veurstofu slands.


Metanminn Ttan

Ttan er blahvasst, fimbulkalt, himininn er appelsnugulur, gosvirkni sptir metangasi t loftjpinn og sumir telja a "hrauni" samanstandi af ammonaksblnduu vatni! Yfirleitt er ar urrt og kalt en nokkurra alda fresti geisa ar ofbosleg strviri, metani ttist og myndar r og vtn. Hljmar ekki mjg spennandi. Lklega vera seint lg drg a mannari fr anga.

desember og marsheftumtmaritsins Sky and Telescope fr fyrra (2006) eru frlegar greinar um niurstur rannskna Ttan - einu af tunglum Satrnusar.

anga til jl 2004 var Ttan strsta tungl reikistjrnunnar Satrnusar hulinn heimur. En san hefur Cassini knnunarfari fr NASA beint ratsjnni a tunglinu alls risvar sinnum af tta skiptum sem a hefur fari nlgt. Radarmyndir fr Cassini m.a. fr v 7. september samt niurstum r fer Huygens knnunarfarsins sem Evrpska geimrannsknarstofnunin sendi anga eru a ljka upp nrri sn heim tunglsins. Huygens lenti Ttan hinn 14. janar 2004. Ttan er me lofthjp og fast yfirbor lkt og t.d. jrin og Mars. Hitinn yfirborinu var um -180 grur en hstur -86 grur 250 km. h. Loftrstingur var um 1,5 loftyngd vi yfirbor. Lofthjpur Ttan samanstendur a mestu af kfnunarefni lkt og lofhjpur Jarar, hann er lka vkvakninn en Ttan er a metan (CH4) sem myndar vkvann en ekki vatn eins og jrinni.

Huygens fari var vart vi spennuhgg 60 km. h sem gti hafa stafa af eldingum. Vindstyrkur var mikill og kflum hraari en snningur tunglsins, en slkt ekkist lka Venusi. 120 klmetra h mldist vindstyrkurinn 430 km. klukkustund. Lofthjpurinn er lagskiptur og blsu vindar fr vestri til austurs niur 7 km. h en ar fyrir nean blsu eir fr austri til vesturs. 5 km. h mldist ltill vindur ea aeins um 3,5 km. klst. Mlingar benda til a upphaflega hafi lofthjpur Ttan innihaldi mun meira kfnunarefni (nitrogen) en nna. Lklegt er tali a a hafi fari t geiminn. Me v a mla hlutfall kolefnis-12 mti kolefni-13 lyktuu vsindamennirnir a sta metansins vri ekki lfrn efnaskipti (biota) heldur gfi essi niurstaa tilefni til a tla a efni bttist sfellt andrmslofti, t.d. fr gosvirkni. lofthjpnum fannst einnig ammonak (NH3), "hydrogen cyanide" (HCN) og lklega nokkur nnur mlikl me vetni og kolefni. etta eru fyrstu beinu vsbendingarnar sem finnast sem benda til a flki lfrnt efni myndist efnahvrfum lofthjpi Ttan. Mlingar gefa til kynna a metan s risvar sinnum ttara vi yfirbori en uppi lofthjpnum en ar niri ttist a og myndar vkva.
Birtan yfirborinu er svipu og hn er jrinni um 10 mntum eftir slarlag. Kvldroinn er blr og himininn er appelsnugulur. Yfirbori er brnt. Knnunarfari lenti sta ar sem gleypni yfirborsins svipai til blauts sands.
Radarmyndir Cassini fr 7. september sna mynstur sem svipar til rfarvega og vatna. Samt greindist enginn vkvi essum farvegum. Af essu hafa menn dregi lyktun a ekki hafi rignt nlega essum stum. ar sem aeins lti magn af slarorku berst til yfirbors tunglsins er tali a mjg lti magn metans gufi upp hverju ri - rtt ng til a ekja tungli allt me eins sentimeters djpum metansj. v er tali a yfirbori s venjulega urrt en egar lofti verur metta af metani myndist ofsaleg veur sem valdi v a mikill rkomu kyngir niur stuttum tma. Ef kfnunarefni kemur fr ammonakseldfjllum getur a skrt fyrirbri yfirborinu sem svipa til hraunlaga en er raun ammonaksblanda vatn. Ammonak virkar sem frostlgur vatni og veldur v a essi efni fla sem "hraun" um yfirbori.

Ttan er v greinilega athyglisverur staur, en ekki a sama skapi neitt spennandi fyrir okkur mannflki a vera .

͠nvember 2006hefti tmaritsins Astronomy (bls. 30) er sagt fr njum myndum sem hafa borist fr Cassini. r voru teknar 21. jl sl. Myndirnar voru af heimskautasvum Ttan og sna dkka fleti sem vsindamenn telja a geti veri metanvtn. Vtnin sna engin frvik radar sem bendir til a um sltta vkvafleti s a ra. Vtnin eru sum hver um 30 klmetra verml og au eru svi sem er milli 75 og 80 norlgrar breiddar. Mrg eru egglaga ea beygjum en nnur lkjast eldggum. etta er tali renna stoum undir tilgtu a metanregn falli Ttan. Endurteknar myndir af smu svum munu renna frekari stoum undir essar kenningar. Ef ljs kemur a um vkva er a ra er Ttan eini ekkti staurinn slkerfinu utan jarar ar sem yfirborsvkvi hefur fundist. Greininni Astronomy fylgir mynd og hn lkist mest loftmynd af Flanum - lgsveitum rnessslu af v sem g hef s af slkum loftmyndum. Dkkir reglulegir fletir ljsari bakgrunni.

Hfundur er hugamaur um mlefni.

Heimildir:
"Understanding Titan's Terrain", Sky and Telescope, desember 2005. Bls. 18.
"Titan Revisited, Sky and Telescope, mars 2006. Bls. 16


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband